ئەنجامدانی کۆنفرانسی دادپەروەریی تاوانکاری و سەروەریی یاسا لە دامەزراوە چاکسازییەکان لە عێراق؛ ئاسۆ و ئاڵنگارییەکان

لە چوارچێوەی هەوڵە بەردەوامەکانی بۆ پشتیوانیکردن لە بنەماکانی دادپەروەری و بەهێزکردنی سەروەریی یاسا، ڕێکخراوی لێکۆڵەر بۆ پاڵپشتی سەروەری یاسا و دیموکراسی بەشدارییەکی کارا و بەرچاوی لە ڕێکخستن و بەڕێوەبردنی کۆنفرانسی «دادپەروەریی تاوانکاری و سەروەریی یاسا لە دامودەزگاکانی چاکسازی لە عێراق؛ ئاسۆ و ئاڵنگارییەکان» هەبوو. ئەم کۆنفرانسە بە هاوبەشی وەزارەتی دادی حکومەتی فیدراڵی عێراق و زانکۆی کۆیە، لە ڕۆژانی ٢١ و ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ لە زانکۆی کۆیە بەڕێوەچوو.
کۆنفرانسەکە بە ئامادەبوونی نوێنەرانی حکومەتی فیدراڵی عێراق و دامەزراوە فەرمییەکانی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ ژمارەیەکی بەرچاو لە پسپۆڕانی یاسایی، دادوەران، مامۆستایانی زانکۆ، نوێنەرانی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و کەسایەتییە پەیوەندیدارەکان لە بوارەکانی دادپەروەری و چاکسازی بەڕێوەچوو. ئەم بەشدارییە بەرفراوانە، گرنگی و هەستیاریی بابەتەکانی کۆنفرانسەکەی خستەڕوو.
کۆنفرانسەکە تیشکی سەرەکیی خستە سەر پەرەپێدانی دادپەروەریی تاوانکاری و بەهێزکردنی سەروەریی یاسا لە دامەزراوە چاکسازییەکانی عێراق، بە مەبەستی دابینکردنی دادپەروەریی ڕاستەقینە، پاراستنی کەرامەتی مرۆڤ و باشترکردنی سیستەمی دادپەروەریی تاوانی. ڕێکخراوی لێکۆڵەر ڕۆڵێکی بەرچاوی لە سەرکەوتنی ئەم بۆنە نیشتمانییەدا گێڕا، بە تایبەتی لە ڕێگەی پلاندانان و ئامادەکاریی پێشوەخت و ئاڵوگۆڕی بیر و تێڕوانین لەگەڵ هاوبەشەکان لە ماوەی چەند مانگی ڕابردوودا.
لە ناوەڕۆکی کۆنفرانسەکەدا، چەندین توێژینەوەی ئەکادیمی و یاسایی لەلایەن زانایان و مامۆستایانی بواری یاسا پێشکەش کران. دواتر، دانیشتنە گفتوگۆیی و پانێڵە تایبەتەکان بەڕێوەچوون و تیشکیان خستە سەر گرنگترین کێشە و ئاڵنگارییەکانی زیندانەکان و سیستەمی چاکسازی لە عێراق، هەروەها ڕێگاکانی پەرەپێدانی ئەم سیستەمە بەگوێرەی پێوەرە یاسایی و مرۆییە نێودەوڵەتییەکان.
لە گفتوگۆکانی کۆنفرانسەکەدا، ژمارەیەک لە ئاڵنگارییە بنەڕەتی و پراکتیکییەکانی سیستەمی چاکسازی لە عێراق دەستنیشان کران، لەوانە:
• کەموکوڕیی ژێرخان و ئامێر و پێداویستییەکانی دامەزراوە چاکسازییەکان؛
• پێویستی بە ڕاهێنان و پەرەپێدانی تواناکانی کادرەکانی بواری دادوەری و چاکسازی؛
• نەبوونی میکانیزمە کاریگەرەکان بۆ چاکسازی و ئامادەکردنی زیندانیان بۆ گەڕانەوە بۆ کۆمەڵگا دوای ئازادبوون.
لە بەرامبەردا، کۆنفرانسەکە چەندین پێشنیار و هەنگاوی داهاتووی خستەڕوو کە دەتوانرێت وەک بنەمایەک بۆ پەرەپێدانی سیستەمی چاکسازی لە عێراق بەکاربهێنرێن، لە گرنگترینیان:
• بەهێزکردنی هاوکاری و هاوبەشی لەنێوان دامەزراوە فەرمییەکان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی؛
• جێبەجێکردنی میتۆد و ڕێکارەکانی چاکسازی لەسەر بنەمای ڕێزگرتن لە مافەکانی مرۆڤ؛
• دامەزراندنی چوارچێوەیەکی یاسایی و جێبەجێکاریی هاوبەش و یەکگرتوو بۆ سیستەمی چاکسازی لە سەرانسەری عێراق.
کۆنفرانسەکە بە ئامادەبوونی ئاستێکی بەرزی بەرپرسانی فەرمی ڕەنگدانەوەیەکی گرنگی هەبوو، لەوانە د. بورهان مەزهەر قەیسی، جێگری وەزیری دادی حکومەتی فیدراڵی عێراق، و خاتوو شیلان عارف حەمە، جێگری وەزیری داد لە حکومەتی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ ژمارەیەکی تر لە کەسایەتییە بەرچاوەکان.
لە کۆتایی کۆنفرانسەکەدا، بۆ ڕێزلێنان و دەستخۆشی لە دامەزراوە و لایەنە پاڵپشت و هاوبەشەکان، بڕوانامە و درعی ڕێزلێنان پێشکەش کرا. لەو چوارچێوەیەدا، بەڕێز پێشەوا حوسامەدین، جێگری سەرۆکی ئەنجوومەنی بەڕێوەبردنی ڕێکخراوی لێکۆڵەر بۆ سەروەریی یاسا، درعی ڕێزلێنانی لە سەرۆکی زانکۆی کۆیە وەرگرت. سەرۆکی زانکۆی کۆیە سوپاس و پێزانینی تایبەتی خۆی بۆ بەشداریی کارا و هەوڵە بەنرخەکانی ڕێکخراو لە سەرکەوتنی ئەم کۆنفرانسە نیشتمانییە دەربڕی.
ئەم کۆنفرانسە تەنها بۆنەیەکی ئەکادیمی و زانستی نەبوو، بەڵکو هەنگاوێکی پراکتیکی بوو بۆ تاوتوێکردن و پەرەپێدانی سیستەمی دادپەروەریی و چاکسازی لە عێراق. دەرئەنجام و پێشنیارەکانی کۆنفرانسەکە دەتوانن ببنە بنەمایەک بۆ هەنگاوەكانی داهاتوو لە بواری چاکسازیی یاسایی و بەهێزکردنی سەروەریی یاسا لە وڵاتدا.